Een ode aan zwarte queer vrouwen

Een inleiding aan Raoul Pecks “I Am Not Your N-word”. Deze tekst is voorgedragen tijdens ROOTS in Almere door Avanti Almere op 1 juli 2017. Met dank aan Mo Hersi en Beri Shalmashi.

Goedenavond,

Allereerst dank dat ik hier het voorwoord mag geven aan een revolutionaire film gebaseerd op het onafgemaakte boek Remember This House van James Baldwin.

Baldwin vertelt, in mei 1963, aan Life Magazine: “Je denkt dat je pijn en verdriet ongeëvenaard zijn in de geschiedenis van de wereld. Tot je leest.” En ik kan me geen betere zin bedenken die omschrijft hoe het is om Baldwin te lezen. James Baldwin, hoewel onze levens anders zijn, heeft me zo veel geleerd over mijn pijn en mijn verdriet. Toen ik voor het eerst I am not your N word zag, heb ik de gehele speeltijd gehuild. Ik besefte, meer dan ooit, dat mijn pijn en mijn verdriet niét ongeëvenaard zijn. Ze worden ruimschoots overtroffen. Zoals je merkt aan mijn gebruik van de titel ben ik niet zwart. Ik kom uit Sri Lanka. En daarmee ben ik meteen een dader in het innemen van podia die zich moeten centreren rondom zwarte mensen. Ik kan niets toevoegen, over zwart trauma, dat deze film niet vele malen beter vertelt. De reden dat ik hier toch sta, is omdat ik ga praten over wat de film niet doet: het Nederlands perspectief en seksualiteit.

De film die u vanavond gaat zien formuleert een ingrijpende confrontatie met het verleden en het heden, in Amerika. Maar wij, als gemeenschap van LHBTQIAP+ mensen van kleur zijn het aan onszelf verplicht om de lessen uit de film toe te trekken naar Nederland. Ook hier is systematisch racisme in 2017 een gegeven. Racistisch politiegeweld, in de vorm van etnisch profileren, is gangbaar. Het eist minder levens dan in de Verenigde Staten maar dat mag ons niet belemmeren om het onrecht tegen onszelf en onze broeders en zusters van kleur te bekritiseren en te bestrijden. Denk aan Rishi Chandrikasing, Mitch Henriquez, Mitchel Winters, Umaru Sesay en vele andere, sommige onbekende, slachtoffers. Denk aan vredige protesten, van vluchtelingen van WeAreHere of de demonstranten van Kick-Out Zwarte Piet, die escaleren door politieoptredens en waar slachtoffers, zoals Jerry Afriyie zelf voor de rechter gedaagd worden. Het is legitiem om je hier als LHBTQIAP+ van kleur niet over te durven uitspreken uit zelfbescherming en het is legitiem om dat luidkeels wel te doen. Enkel de realiteit ontkennen, zoals Baldwin omschreef dat mensen dat graag doen ten faveure van een fantasie over hun ervaringen, is niet langer legitiem.

Seksualiteit als tweede vraag

Baldwin noemde zichzelf geen homo. Ik noem mijzelf wel homo. Maar ik ben het met hem eens toen hij zei dat het woord “didn’t quite cover it”. Hij schreef uitgebreid over homo, hetero en biseksuele liefdes. Hij waagde zijn carrière om, lang voor de queer liberation movement begon, het boek Giovanni’s Room te publiceren in 1956. In Giovanni’s Room heeft de hoofdpersoon, David, een witte man, seks met vrouwen en met een man, Giovanni. Over dit zou Baldwin dertig jaar later zeggen: “Het is beangstigend, liefde, maar het is de enige menselijke mogelijkheid. Een man kan verliefd worden op een man en een vrouw kan verliefd worden op een vrouw en er is niets wat iemand daar aan kan doen”. Hoewel Baldwin aangaf dat seksualiteit en ras verweven zijn, was hij ook duidelijk in het onderscheid: “de seksuele vraag komt na de vraag over kleur,” vertelde hij in een interview met de homoseksuele witte journalist Richard Goldstein. Lang voordat seksualiteit een rol speelt, worden zwarte mensen, zwarte kinderen, al bedreigd en gemarkeerd vanwege hun kleur. Ook daarom, ben ik niet kritisch op de keuze van Raoul Peck om in de documentaire Baldwins seksualiteit slechts sporadisch te melden.

Een queer geschiedenis om te onthouden

Wel wil ik benadrukken dat, zoals Ebissé Rouw al zei in de podcast Dipsaus, dat de film er niet zou zijn zonder zwarte queer vrouwen specifiek. Wij, in deze zaal zouden hier niet zijn zonder zwarte queer vrouwen. Het was Marsha P. Johnson, een zwarte trans vrouw die samen met Puerto Ricaanse Sylvia Rivera, op haar 25ste verjaardag, als een van de eerste zich verzette tegen de politie in de Stonewall Riots op 29 juni 1969 in New York. De Stonewall Riots werden het begin van de wereldwijde queer liberation movement die in Nederland Roze Zaterdag bracht in 1982 in Amersfoort. Zonder die beweging, zou ik absoluut niet hier voor u staan.

De geschiedenis van Johnson tot Amersfoort kan vergeleken worden met die van Baldwin en I am not your N word. In Nederland biedt emeritus hoogleraar Gloria Wekker met haar werk over seksualiteit en gender, wiens boek Witte Onschuld dit najaar uitkomt, fundamentele inzichten in Nederlandse intersectionaliteit. Zo wijst ze in de George Mosse lezing van 16 september 2009 op de historisch onzichtbare aanwezigheid van LHBTQIAP+ Indo’s, Molukkers, Surinamers en Zuid-Caribische mensen. In de Bijlmer ontstond in de jaren vijftig en zestig een gemeenschap van manlijke en vrouwlijke mati/vrienden- en vriendinnenstellen. De homogemeenschap daar werd zwaar getroffen door de HIV/AIDS epidimie terwijl ze in de reguliere homodisco’s van de stad gediscrimineerd werden. Dit onderbouwt Baldwins claim dat het vraagstuk van kleur vóór die van seksualiteit komt. Ook in Nederland. Het resulteert in een diepgaande onwetendheid over onze LHBTQIAP+ voorvaderen van kleur. Wie waren de mensen van kleur die vochten voor mijn vrijheid? Waar waren zij op Roze Zaterdag of werden ze toen ook buitengesloten door de witte gemeenschap? Waarom worden ze uit de geschiedenis gewist zoals ook bij Marsha P. Johnson getracht wordt?

Wekker wijst op zwarte, migranten- en vluchtelingen lesbiënnes die buiten de witte lesbische beweging eigen organisaties en activiteiten organiseerden. Het spijt me om te zeggen dat die uitsluitingsmechanismen vandaag nog steeds op volle toeren draaien. Denk aan emancipatoire organisaties door LHBTQIAP+ van kleur die hun levensreddende werk doen veelal zonder financiering of hulp van buitenaf, zoals TransUnited door Beyong Veldkamp en Ana Paula Lima, Stichting Maruf door Dino Suhonic en Dounia Jari, Pink Marrakech van Nassiri Belaraj, FOKO Curacao met Marlon Reina, Secret Garden door Emir Belatoui of Veilige Haven Utrecht met Isjed Hussain. LHBTQIAP+ mensen van kleur hebben altijd gewerkt en gevochten voor de bevrijding van onszelf, ondanks de onrechtvaardige belemmering van onze vrijheid, gezondheid, liefde, seks en basisbehoeftes. Deze organisaties steunen, onszelf steunen, is een daad van verzet, ook in 2017.

Mijn laatste verzoek om historisch en maatschappelijk besef gaat dan ook over de zwarte queer vrouwen die vanavond mogelijk hebben gemaakt. Patrisse Cullors, Alicia Garza and Opal Tometi begonnen #BlackLivesMatter in de Verenigde Staten in de nasleep van Trayvon Martins moord in 2012. Hun werk startte een revolutie die wereldwijd zwarte mensen zichtbaar maakt en versterkt. Een steen in de vijver die een golf aan hernieuwde interesse in James Baldwin veroorzaakte, waar deze documentaire het resultaat van is.

Baldwin schrijft Remember This Room als een ode aan drie zwarte heteromannen die de Civil Rights Movement begonnen en daar heeft Raoul Peck terecht een documentaire van gemaakt. Dit is mijn ode aan vijf zwarte queer vrouwen, Patrisse Cullors, Alicia Garzia, Opal Tometi, Gloria Wekker en Marsha P. Johnson. Hun werk, hun inzet, hun leven hebben de wereldwijde revolutie, ja, ook u hier met mij in deze zaal, dit huis als u wil, mogelijk gemaakt. Opdat we nooit weer denken dat onze pijn en ons verdriet ongeëvenaard zijn, maar lezen wat vooraf ging en werken aan een toekomst waar raciale pijn en verdriet niet veroorzaakt worden. Of, op zijn minst, dat wij, LHBTQIAP+ mensen van kleur, onszelf beschermen met de kennis van onze voorgangers. Nogmaals, in de woorden van James Baldwin, Remember This House.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s